uần trướcácloạihìnhnghệthuậtxuhướngKhisángtạokhôngcònranhgiớlưu ý khi xây dựng thói quen tốt， tại một quán cà phê nhỏ trên phố Hàng Bài， tôi chứng kiến cảnh nhóm bạn trẻ say sưa bàn luận về một tác phẩm sắp đặt ánh sáng kết hợp với âm thanh từ... máy giặt cũ. Họ gọi đó là “nghệ thuật xu hướng”. Không còn là những bức tranh treo tường hay điêu khắc đặt trên bệ đá， các loại hình nghệ thuật xu hướng đang len lỏi vào từng ngõ ngách của đời sống。phá vỡ mọi khuôn khổ cũ. Điều đáng nói: chính sự mơ hồ về định nghĩa lại là thứ khiến nó hấp dẫn đến kỳ lạ.Nghệ thuật sắp đặt (installation art) nổi lên như một hiện tượng không thể bỏ qua. Ở Việt Nam， những không gian như The Factory hay Manzi thường xuyên trưng bày các tác phẩm sắp đặt đa chất liệu – từ vải vụn， nhựa tái chế đến ánh sáng LED. Có lần tôi đứng rất lâu trước một tác phẩm của nghệ sĩ trẻ Nguyễn Hoàng Anh: hàng trăm chiếc quạt giấy xếp chồng。quay chậm， tạo ra âm thanh rì rầm như tiếng mưa. Không có nhãn ghi chú dài dòng， chỉ một dòng chữ nhỏ: “Ký ức không tan”. Thú thực， tôi chẳng hiểu hết ý nghĩa， nhưng cảm giác lạ lẫm ấy cứ đọng lại. Đó là cách các loại hình nghệ thuật xu hướng vận hành: không cố gắng giải thích， chỉ khơi gợi.
Nghệ thuật số (digital art) và NFT từng gây bão cách đây vài năm， giờ đã bước vào giai đoạn chín muồi hơn. Không còn những cú sốt giá ảo， người làm nghề bắt đầu chú ý đến giá trị thực. Một họa sĩ quen của tôi chuyển hẳn sang vẽ trên iPad。bán tác phẩm qua nền tảng blockchain. Anh bảo: “Khán giả giờ tinh lắm， họ mua vì thích， không vì fomo”. Nghệ thuật tương tác (interactive art) cũng chen chân vào các lễ hội âm nhạc， nơi khán giả dùng cử chỉ tay để điều khiển hình ảnh trên màn hình lớn. Cảm giác được “chạm” vào tác phẩm khiến ranh giới giữa người sáng tạo và người thưởng thức trở nên mong manh. Cá nhân tôi thấy điều này thú vị hơn nhiều so với việc ngồi im ngắm một bức sơn dầu.Một nhánh khác đáng chú ý: nghệ thuật biểu diễn thể nghiệm (experimental performance art). Ở Hà Nội， nhóm “Xóm” thường tổ chức những buổi trình diễn ngẫu hứng trong ngõ nhỏ， kết hợp múa đương đại với tiếng động từ vật dụng hàng ngày. Người xem đứng sát nghệ sĩ。thậm chí bị mời tham gia. Có lần tôi bị dúi vào tay một chiếc thìa gỗ và bảo “cứ gõ nhịp theo cảm xúc”. Ban đầu ngượng chín mặt， nhưng rồi cũng hòa vào. Sự lẫn lộn giữa vai trò khán giả và người biểu diễn chính là điểm nhấn của loại hình này. Dĩ nhiên， không phải ai cũng thích. Có người bỏ về giữa chừng vì thấy “nhảm nhí”. Tôi hiểu. Nghệ thuật xu hướng luôn gây tranh cãi， và điều đó chẳng sao cả.Vậy đâu là điểm chung của các loại hình nghệ thuật xu hướng?Chúng đều từ chối sự hoàn hảo. Chúng thích sự thô ráp， tính bất ngờ và yếu tố cộng đồng. Chúng không ngại dùng công nghệ。
nhưng cũng không phụ thuộc vào công nghệ. Quan trọng hơn， chúng buộc người xem phải phản ứng – dù là thích thú， khó chịu hay bối rối. Trong một thế giới đầy ắp nội dung dễ tiêu thụ， sự “khó chịu” đôi khi lại là món quà. Tôi không dám chắc các loại hình nghệ thuật xu hướng sẽ tồn tại bao lâu， nhưng chúng đang khiến cuộc sống văn hóa ở đô thị bớt nhàm chán. Và với tôi， thế là đủ.
