Đêm diễn cuối cùng của vở chèo cổ "Quan Âm Thị Kính" tại rạp Hồng HàựctrạngnghệthuậttruyềnthốngViệtNamNhữngmảngmàusángtốbánh flan mới nhất， Hà Nội， chỉ lác đác vài chục khán giả. Trong đó。phần lớn là người già， vài sinh viên nghiên cứu văn hóa， và một nhóm nhỏ du khách nước ngoài. Nghệ sĩ Nhân dân Minh Thu， 68 tuổi， vẫn miệt mài hát những làn điệu cổ， nhưng bà thừa nhận: "Khán giả trẻ ngày càng ít. Chúng tôi diễn cho chính mình nghe nhiều hơn là cho công chúng." Đó là một lát cắt của thực trạng nghệ thuật truyền thống Việt Nam hôm nay – vẫn âm thầm tồn tại， nhưng đang dần thu hẹp không gian sống.
Không khó để bắt gặp những nghịch lý. Ở các đô thị lớn， nhà hát chèo， tuồng， cải lương thường xuyên rơi vào cảnh vắng khách. Một nghệ sĩ cải lương ở Cần Thơ kể rằng， có buổi diễn chỉ bán được 15 vé， trong khi chi phí dàn dựng và âm thanh lên tới hàng chục triệu đồng. Ngược lại。ở các tỉnh thành nhỏ， những gánh hát dân gian vẫn len lỏi vào đình làng， hội xuân， phục vụ bà con nông dân. Tuy nhiên， mức thù lao thấp， không đủ sống， khiến nhiều nghệ sĩ trẻ bỏ nghề. Số liệu từ Cục Nghệ thuật biểu diễn cho thấy， cả nước hiện có khoảng 120 đoàn nghệ thuật truyền thống， nhưng chỉ 30% hoạt động thường xuyên. Phần còn lại hoạt động cầm chừng， chờ đợi những đợt kinh phí đặt hàng từ nhà nước. Thực trạng nghệ thuật truyền thống vì thế không chỉ là câu chuyện của nghệ sĩ， mà còn là bài toán về chính sách và thị trường.Điều đáng nói là， không phải không có nỗ lực đổi mới. Một vài nhóm bạn trẻ ở Hà Nội và TP.HCM đã thử nghiệm đưa chèo， xẩm vào không gian cà phê， kết hợp với nhạc điện tử. Dự án "Xẩm Hà Thành" của nghệ sĩ Nguyễn Quang Long từng gây tiếng vang， kéo được khán giả trẻ đến với tiếng đàn bầu， phách tre. Nhưng những mô hình này thường manh mún， thiếu kinh phí duy trì. Một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian ở Huế nhận xét thẳng thắn: "Chúng ta đang bảo tồn như bảo tàng， tức là giữ xác， chứ không làm sống dậy hồn. Muốn tồn tại， nghệ thuật truyền thống phải cạnh tranh được với giải trí hiện đại， hoặc tìm ra phân khúc riêng." Ông kể về một lớp dạy ca trù ở phố cổ， mỗi tối thứ Bảy。chỉ có năm học viên， nhưng tất cả đều trẻ và say mê. Đó là tín hiệu nhỏ， nhưng đáng quý.Từ góc nhìn cá nhân。tôi cho rằng vấn đề không nằm ở việc khán giả quay lưng， mà ở cách chúng ta định vị lại giá trị của nghệ thuật truyền thống. Nhiều người vẫn nghĩ chèo， tuồng là "của ông bà"， khô khan， khó hiểu. Nhưng thử ngồi xem một trích đoạn "Thị Mầu lên chùa" với lối diễn tinh tế， hài hước， mới thấy nó gần gũi đến nhường nào. Vấn đề là khâu truyền thông và giáo dục. Trẻ em ở trường phổ thông học nhạc cách mạng， nhạc ngoại， nhưng hiếm khi được nghe một làn điệu quan họ đúng điệu. Nếu không có thế hệ khán giả kế cận， mọi nỗ lực bảo tồn chỉ là giải pháp tình thế. Thực trạng nghệ thuật truyền thống sẽ còn nhiều trăn trở， nhưng không phải không có lối ra， miễn là chúng ta dám thay đổi cách tiếp cận， thay vì chỉ ngồi than thở.
