rong một buổi triển lãm cá nhân của họa sĩ Trần Văn Thảo tại TP.HCMêbìnhnghệthuậtgiớithiệuKhingườiviếttrởthànhngườidẫnđườhải sản mùa mưa， tôi chứng kiến cảnh một nhóm sinh viên mỹ thuật đứng tán thưởng trước bức sơn dầu khổ lớn. Họ bàn tán về kỹ thuật， về màu sắc， về bố cục. Nhưng khi được hỏi vì sao bức tranh ấy lại quan trọng trong dòng chảy nghệ thuật đương đại Việt Nam。không ai trả lời được. Đó chính là lúc phê bình nghệ thuật giới thiệu phát huy vai trò của nó: không chỉ mô tả tác phẩm， mà còn mở ra cánh cửa để công chúng bước vào thế giới của người nghệ sĩ.
Phê bình nghệ thuật giới thiệu khác với phê bình hàn lâm ở chỗ nó không đặt nặng tính phán xét hay xếp hạng. Người viết loại này thường chọn một tác phẩm， một triển lãm hoặc một giai đoạn sáng tác cụ thể， rồi kể lại câu chuyện đằng sau nó bằng ngôn ngữ dễ tiếp cận. Họ không ngại dùng lối nói ví von， thậm chí hơi suồng sã， miễn là người đọc cảm nhận được cái hồn của tác phẩm. Tôi từng đọc một bài giới thiệu về tranh của Lê Phổ trên tạp chí Mỹ Thuật。trong đó tác giả viết: “Màu vàng trong tranh ông không phải màu của nắng Hà Nội， mà là màu của ký ức bị nén lại， chờ dịp bung ra” Câu văn ấy khiến tôi phải tìm xem tranh Lê Phổ ngay lập tức.Điều làm nên sức mạnh của phê bình nghệ thuật giới thiệu nằm ở sự cân bằng giữa kiến thức chuyên môn và khả năng truyền cảm. Một người viết giỏi không cần trích dẫn lý thuyết phức tạp， nhưng phải đủ hiểu biết để chỉ ra cái hay mà người thường bỏ lỡ. Họ có thể dừng lại ở một chi tiết nhỏ: nét bút run ở góc tranh， mảng màu chuyển đột ngột。hay khoảng trống im lặng giữa hai hình khối. Những chi tiết ấy， nếu không được giới thiệu， sẽ mãi là ẩn số với công chúng. Tôi nhớ có lần đọc bài phê bình về điêu khắc của Thái Nhật Minh， tác giả dành hẳn một đoạn nói về cách ông để lại vết đục thô trên gỗ， như thể đó là dấu vân tay của người nghệ sĩ. Đọc xong， tôi thấy mình hiểu tác phẩm hơn hẳn so với việc chỉ đứng ngắm.Vậy làm thế nào để viết phê bình nghệ thuật giới thiệu mà không rơi vào sáo rỗng?Theo tôi， người viết cần từ bỏ thói quen khen ngợi chung chung kiểu “tác phẩm để lại ấn tượng sâu sắc” hay “mang đậm bản sắc dân tộc”. Thay vào đó， hãy kể một câu chuyện. Ví dụ， thay vì nói “tranh của Nguyễn Gia Trí rất tinh tế”， hãy viết: “Trong bức ‘Thiếu nữ bên hoa huệ’。
cánh hoa huệ trắng không hề tĩnh lặng. Nó khẽ run lên mỗi khi ánh mắt người xem lướt qua， như thể đang thì thầm điều gì đó với người đối diện” Cách viết này vừa cụ thể， vừa gợi mở， lại không hề lên gân. Độc giả sẽ tự rút ra nhận xét của riêng mình.Phê bình nghệ thuật giới thiệu không phải là công việc dễ dãi. Nó đòi hỏi người viết phải am hiểu lịch sử nghệ thuật， có gu thẩm mỹ。và trên hết là sự tôn trọng cả người nghệ sĩ lẫn công chúng. Một bài giới thiệu hay giống như một người bạn am tường dẫn ta đi xem tranh， chỉ cho ta thấy những góc nhìn mới， nhưng không áp đặt ta phải thấy gì. Nếu thiếu đi sự tinh tế ấy， phê bình nghệ thuật giới thiệu sẽ biến thành quảng cáo trá hình hoặc bài tập làm văn khô khan. Và khi đó， nó đánh mất chính lý do tồn tại của mình.
