uần trướcịtrườngtranhnghệthuậtViệtNamSứchúttừnhữnggammàunộhải sản nướng truyền thống。tại một gallery nhỏ trên phố Hàng Bún (Hà Nội)， bức 'Mùa gặt trên cao nguyên' của họa sĩ trẻ Nguyễn Văn A được bán với giá 85 triệu đồng chỉ sau hai ngày trưng bày. Người mua là một doanh nhân Hà Nội， chưa từng sưu tầm tranh trước đây. Anh bảo: 'Tôi thấy đồng lúa chín trong tranh giống quê tôi đến lạ.' Câu chuyện nhỏ ấy phần nào cho thấy tranh nghệ thuật trong nước đang có một đời sống mới， không còn chỉ dành cho giới sành chơi lâu năm.Điều đáng nói là sự dịch chuyển trong thị hiếu. Cách đây vài năm。tranh nghệ thuật Việt Nam thường được nhắc đến với hai cực: một bên là các tên tuổi lớn thời Đông Dương， giá hàng trăm triệu đến cả triệu đô;bên kia là tranh thương mại giá rẻ， chủ yếu để treo tường. Khoảng trống ở giữa – nơi dành cho các họa sĩ đương đại tầm trung – gần như bị lãng quên. Nhưng từ giữa năm 2023 đến nay， tôi ghi nhận nhiều phòng tranh tại TP.HCM và Hà Nội liên tục mở các triển lãm cá nhân của họa sĩ dưới 40 tuổi. Lượng khách đến xem không đông đột biến， nhưng tỷ lệ chốt giao dịch lại tăng. Một chủ gallery trên đường Mai Thị Lựu (TP.HCM) tiết lộ: 'Khách của tôi giờ hỏi mua tranh nghệ thuật trước， hỏi tên tác giả sau. Họ chọn vì cảm xúc， không hẳn vì lý lịch.'Vậy điều gì đang tạo nên sức hút ấy?
Có thể kể đến vài yếu tố. Thứ nhất， chất liệu nội sinh được khai thác mạnh hơn: sơn mài， lụa， giấy dó， mực nho trên nền giấy cũ. Những chất liệu này vốn quen thuộc nhưng được các họa sĩ trẻ xử lý theo ngôn ngữ mới – phá cách trong bố cục， pha trộn kỹ thuật số ở khâu phác thảo. Thứ hai， câu chuyện trong tranh gần gũi hơn: phố cổ Hà Nội lúc tan tầm， người bán hàng rong trên vỉa hè Sài Gòn， hay những mảng tường rêu ở làng chài miền Trung. Một bức tranh nghệ thuật không cần phải hô hào to tát， chỉ cần chạm đúng vào ký ức tập thể là đã có người mua. Thứ ba， cách truyền thông thay đổi: các họa sĩ tự kể chuyện quá trình sáng tác trên mạng xã hội， từ lúc pha màu đến khi đóng khung. Người xem dõi theo từng bước。sinh ra cảm giác thân thuộc trước khi quyết định xuống tiền.
Dĩ nhiên， không phải mọi thứ đều màu hồng. Tôi vẫn thấy không ít tranh nghệ thuật bị 'làm giá' quá đà bởi các sàn đấu giá thiếu minh bạch. Một bức tranh của họa sĩ B， chất lượng ổn。được đẩy lên gấp ba lần giá thị trường chỉ sau một đêm nhờ chiêu trò đấu giá ảo. Hệ quả là người mua thật， nhất là người trẻ， dễ nản. Bên cạnh đó， việc thiếu không gian trưng bày chuyên nghiệp ở các tỉnh thành ngoài Hà Nội và TP.HCM khiến tranh nghệ thuật vẫn chủ yếu lưu hành trong hai đô thị lớn. Một họa sĩ ở Đà Nẵng tâm sự với tôi: 'Tranh tôi vẽ xong， muốn triển lãm phải chở ra Hà Nội. Chi phí vận chuyển và thuê gallery ngốn gần hết tiền bán tranh.'Nhìn từ góc độ cá nhân。tôi cho rằng tranh nghệ thuật Việt Nam đang ở giai đoạn tích lũy nội lực. Sự quan tâm của công chúng là thật， nhưng hạ tầng thị trường chưa theo kịp. Cần thêm những không gian nhỏ， độc lập， đặt ở trung tâm các thành phố lớn， nơi người xem có thể bước vào mà không ngại giá vé hay áp lực mua bán. Vài nơi như vậy đã xuất hiện – một gallery trên gác hai của khu tập thể cũ ở Hà Nội， mở cửa miễn phí， chỉ bán tranh nếu khách hỏi. Mô hình ấy tuy nhỏ nhưng giữ được nhịp tiếp xúc tự nhiên giữa tranh nghệ thuật và công chúng. Khi người xem không còn sợ bị 'chèo kéo'， họ sẽ quay lại. Và khi họ quay lại， thị trường mới có cơ hội bền vững.
