Ca trù từng được xem là “đặc sản” của giới văn nhânù–loạihìnhnghệthuậtđộcđáovànhữngđánhgiáđachiềlưu ý khi mở quán cà phê， quan lại và thương nhân giàu có ở đồng bằng Bắc Bộ. Một đêm ca trù đúng điệu không thể thiếu tiếng đàn đáy trầm đục， phách tre dứt khoát và giọng hát nhả chữ uyển chuyển của đào nương. Người nghe không chỉ thưởng thức âm nhạc mà còn tham gia vào cuộc chơi thơ phú， nơi mỗi câu hát là một thử thách đối đáp. Chính lối diễn xướng tương tác này khiến ca trù khác biệt với nhiều loại hình ca hát truyền thống khác.Vậy ca trù là loại hình nghệ thuật nào?Đó là nghệ thuật ca hát thính phòng。
kết hợp nhuần nhuyễn giữa âm nhạc， thơ ca và biểu diễn. Ca trù không dành cho không gian ồn ào hay đám đông hiếu kỳ. Nó cần sự tĩnh lặng， một chiếu rượu nhỏ và những người nghe am hiểu. Các làn điệu như hát ả đào， hát nói， hát giai… mỗi loại mang một sắc thái riêng， từ trang trọng đến phóng khoáng. Đánh giá về ca trù， nhiều nhà nghiên cứu nhấn mạnh tính bác học trong ca từ và sự tinh tế trong kỹ thuật hát. Tuy nhiên， cũng có ý kiến cho rằng ca trù quá cầu kỳ， khó tiếp cận với công chúng đương đại.Thực tế。ca trù đã trải qua nhiều thăng trầm. Thập niên 1990， cả nước chỉ còn vài nghệ nhân cao tuổi nắm giữ vốn cổ. Năm 2009， UNESCO ghi danh ca trù vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Từ đó， nhiều câu lạc bộ ca trù được thành lập， các lớp truyền dạy mở ra. Nhưng đánh giá ca trù một cách khách quan， không thể phủ nhận khoảng cách giữa bảo tồn và đời sống. Người trẻ đến với ca trù phần lớn qua các chương trình ngoại khóa hoặc sự tò mò nhất thời. Số lượng đào nương trẻ theo nghề chuyên nghiệp vẫn đếm trên đầu ngón tay.Một góc nhìn khác về đánh giá ca trù đến từ chính những người trong cuộc. Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc ở Hà Nội từng chia sẻ: hát ca trù không thể vội， mỗi phách phải “nhấn” đúng chỗ， mỗi chữ phải “thả” đúng lúc. Bà kể， có những canh hát kéo dài đến khuya， người nghe quên cả thời gian vì mải mê thưởng thức lời thơ và giọng hát. Đó là giá trị mà không loại hình giải trí hiện đại nào thay thế được. Dù vậy， để ca trù thoát khỏi tình trạng “đóng khung” trong bảo tàng。cần những cách làm mới: tổ chức biểu diễn tại không gian đương đại， ghi âm chất lượng cao， và quan trọng hơn là dạy ca trù như một môn nghệ thuật sống， không phải di sản trưng bày.Ca trù là loại hình nghệ thuật nào?Câu trả lời không chỉ nằm ở định nghĩa hàn lâm. Nó còn là những đêm hát ở đình làng。những câu lạc bộ duy trì ngọn lửa nghề， và cả những tranh luận về bảo tồn. Đánh giá ca trù cần sự công bằng: ghi nhận giá trị độc đáo của một di sản âm nhạc bậc thầy， đồng thời thẳng thắn nhìn vào thách thức để có hướng đi thiết thực. Với người viết， ca trù xứng đáng được biết đến nhiều hơn， không phải như một di tích xa xôi mà như một phần ký ức văn hóa đang cần được nuôi dưỡng mỗi ngày.
