riển lãm cá nhân của họa sĩ Trần Văn A vừa khai mạc tại một gallery nhỏ trên đường PasteurĐánhgiánghệthuậtthịgiácKhigiớiphêbìnhvàcôngchúnglệgiải pháp mở quán cà phê。TP.HCM. Ngay lập tức， các bài đánh giá nghệ thuật thị giác xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Người thì ca ngợi sự đột phá trong kỹ thuật sơn mài， kẻ lại chê tác phẩm thiếu chiều sâu khái niệm. Sự đối lập này không mới， nhưng nó cho thấy một thực tế: đánh giá nghệ thuật thị giác ở Việt Nam đang tồn tại hai thái cực khó hòa giải.Tôi từng dành cả buổi chiều ngồi trước bức "Mưa Sài Gòn" của A. Kỹ thuật xử lý ánh sáng thật điêu luyện， lớp màu vàng cam hắt lên từ mặt đường ướt khiến người xem nao lòng. Nhưng khi đọc bài phê bình của một nhà nghiên cứu có tiếng， tôi giật mình: ông cho rằng bức tranh chỉ là "bưu thiếp du lịch được nâng cấp". Cách đánh giá nghệ thuật thị giác của giới chuyên môn thường đặt nặng tính khái niệm， trong khi công chúng lại nghiêng về cảm xúc trực tiếp. Khoảng cách này khiến nhiều nghệ sĩ trẻ hoang mang: làm hài lòng ai?Một ví dụ khác là dự án sắp đặt của nhóm Z (gồm ba nghệ sĩ độc lập) tại Quận 2. Họ dùng hàng trăm chiếc nồi cơm điện cũ， xếp thành hình bản đồ Việt Nam， kèm theo âm thanh tiếng cơm sôi lục bục. Dư luận chia làm hai luồng. Luồng thứ nhất khen ngợi tính phản biện xã hội， gọi đó là "đánh giá nghệ thuật thị giác đương đại xuất sắc". Luồng thứ hai thì thắc mắc: "Vậy rốt cuộc tác phẩm muốn nói gì?". Thực tế， nhiều người xem đã dành hơn mười phút chỉ để chụp ảnh check-in。không hề đọc phần artist statement dài ba trang. Điều này đặt ra câu hỏi: đánh giá nghệ thuật thị giác có nhất thiết phải đi kèm lời giải thích?Cá nhân tôi thấy rằng， đánh giá nghệ thuật thị giác hiệu quả nhất khi người viết đặt mình vào vị trí người xem bình thường， sau đó mới nâng lên tầm phân tích. Đừng vội vàng gắn nhãn "kiệt tác" hay "thảm họa". Hãy thử mô tả chính xác những gì mắt thấy: bố cục， màu sắc， chất liệu， cách ánh sáng tương tác với không gian. Từ đó， nhận định về đánh giá nghệ thuật thị giác sẽ có trọng lượng hơn. Một curator kỳ cựu ở Hà Nội từng nói với tôi: "Phê bình tốt là phê bình giúp người khác nhìn lại tác phẩm lần thứ hai。
chứ không phải thay họ nhìn."Thị trường nghệ thuật Việt Nam đang sôi động với hàng chục triển lãm mỗi tháng. Lượng người quan tâm đến đánh giá nghệ thuật thị giác cũng tăng， nhưng chất lượng bài viết không đồng đều. Nhiều bài chỉ là bản dịch máy từ thông cáo báo chí， thiếu góc nhìn độc lập. Theo tôi， người viết phê bình cần dấn thân nhiều hơn: đến xem trực tiếp， nói chuyện với nghệ sĩ， thậm chí thử làm lại một chi tiết trong tác phẩm để hiểu quá trình sáng tạo. Có như vậy。đánh giá nghệ thuật thị giác mới thoát khỏi vòng xoáy khen chê cảm tính， trở thành cầu nối thực sự giữa tác phẩm và công chúng.
