Bước vào phòng trưng bày tối omệthuậtsắpđặthômnayKhikhônggiantrởthànhtácphẩlưu ý khi đầu tư bất động sản， chỉ có một luồng sáng chiếu vào đống quần áo cũ kỹ chất đống giữa nền. Không có nhãn mác， không có lời giới thiệu. Người xem đứng lặng。rồi ai đó cúi xuống nhặt một chiếc áo lên， ngửi thử. Đó là tác phẩm của một nghệ sĩ trẻ Hà Nội， và cũng là một ví dụ điển hình cho thấy nghệ thuật sắp đặt hôm nay đang vận động ra sao: không còn là những khối hình đồ sộ đặt trong bảo tàng， mà là những trải nghiệm chạm vào giác quan và ký ức.Tôi nhớ một buổi khai mạc triển lãm ở quận 2， TP.HCM， nơi nghệ sĩ dùng hàng trăm chiếc nồi nhôm treo lơ lửng trên trần nhà. Gió từ quạt máy thổi vào。chúng va nhau leng keng. Người xem phải len lỏi qua mê cung nồi ấy， tiếng ồn ào như chợ đêm. Có người bực bội bỏ ra， có người đứng lại rất lâu. Nghệ thuật sắp đặt hôm nay không cố làm hài lòng tất cả. Nó tạo ra tình huống， và để công chúng tự xử lý cảm xúc của mình. Tính tương tác không nằm ở nút bấm hay màn hình cảm ứng， mà ở sự dịch chuyển cơ thể và va chạm ngẫu nhiên.
Một điểm khác biệt so với thập niên trước: vật liệu. Các nghệ sĩ sắp đặt đương đại ở Việt Nam đang quay về với những thứ bị vứt bỏ. Lốp xe phế thải， vỏ lon。mảnh gương vỡ， thậm chí cả bùn từ sông. Họ không cố gắng làm cho chúng đẹp lên. Họ để chúng kể câu chuyện về tiêu dùng， về môi trường， về ký ức đô thị. Tôi đã xem một tác phẩm như thế tại một không gian nhỏ trên phố Vọng Đức. Nghệ sĩ xếp hàng nghìn viên gạch vỡ thành hình một ngôi nhà， rồi mời khán giả đi lên trên. Mỗi bước chân làm gạch xê dịch. Cảm giác vừa xót xa vừa thú vị. Đó là nghệ thuật sắp đặt hôm nay: không tĩnh， mà luôn biến đổi dưới tác động của người xem.Công nghệ cũng len vào. Một số nghệ sĩ dùng cảm biến chuyển động， ánh sáng LED， thậm chí cả âm thanh lập trình để tạo ra không gian phản hồi. Nhưng đừng nhầm tưởng rằng cứ có công nghệ là hay. Tôi từng thấy một tác phẩm sắp đặt hoành tráng với hàng chục máy chiếu， nhưng cảm giác lạnh tanh， như bước vào showroom thiết bị. Cái thiếu là sự chân thật. Nghệ thuật sắp đặt hôm nay。dù dùng chất liệu gì， vẫn cần một cái neo vào đời sống thực. Nếu không， nó chỉ là trò ảo thuật kỹ thuật số.Vậy nên， khi xem một tác phẩm sắp đặt， tôi thường tự hỏi: nó khiến tôi phải làm gì?Đứng yên， đi vòng。cúi xuống， hay bước ra ngoài?Câu trả lời càng rõ thì tác phẩm càng để lại dấu vết. Nghệ thuật sắp đặt hôm nay không cần quá đông người xem. Nó cần người xem dám bước vào và chấp nhận rằng mình sẽ không được dẫn đường.
