Những chiếc lá vàng đầu tiên rơi trên phố Phan Đình PhùngùalárụngtrongvườnKýứcvàngsoncủamộtthờiHàNộchia sẻ về bảo vệ dữ liệu cá nhân， tôi chợt nhớ đến cuốn tiểu thuyết Mùa lá rụng trong vườn của nhà văn Ma Văn Kháng. Không phải ngẫu nhiên mà tác phẩm này trở thành một phần ký ức của bao thế hệ độc giả Việt Nam. Xuất bản năm 1985， cuốn sách không chỉ là câu chuyện về một gia đình Hà Nội gốc mà còn là bức tranh thu nhỏ của xã hội Việt Nam trong thời kỳ đổi mới đầy biến động.Tôi nhớ lần đầu đọc cuốn sách này cách đây hơn hai mươi năm， khi còn là sinh viên trọ học nơi góc phố Khâm Thiên. Những trang viết về ông Bằng， bà Bằng， về cô con dâu Lý và những người con trong gia đình ấy cứ ám ảnh tôi mãi. Ma Văn Kháng đã khắc họa một cách tinh tế sự mai một của những giá trị truyền thống trong lịch sử mùa lá rụng trong vườn – một cụm từ mà tôi luôn cảm nhận như biểu tượng cho sự chuyển mình đau đớn nhưng tất yếu của xã hội. Nhà văn không phán xét， ông chỉ kể， chỉ tả。
để người đọc tự cảm nhận cái se sắt của một thời đại đang dần lùi xa.Điều làm nên sức sống của lịch sử mùa lá rụng trong vườn không chỉ là cốt truyện mà còn là những chi tiết nhỏ nhặt， đời thường. Nào là bữa cơm gia đình với nồi canh cua， nào là chuyện ông Bằng đi mua thuốc lá， nào là những cuộc cãi vã về lối sống giữa các thế hệ. Tôi đã từng ngồi hàng giờ bên cửa sổ， tưởng tượng mình đang lạc vào khu vườn nhà ông Bằng。nơi những chiếc lá vàng rơi trên nền gạch cũ， nơi có tiếng chim sẻ ríu rít mỗi sớm mai. Cái không khí Hà Nội ấy – vừa thân thuộc vừa xa lạ – được tái hiện một cách chân thực đến mức người đọc như được sống cùng nhân vật.Nhiều người nói rằng lịch sử mùa lá rụng trong vườn là một tác phẩm buồn. Buồn thật， nhưng cái buồn ấy không bi lụy. Nó giống như tiết trời cuối thu， se lạnh nhưng trong trẻo. Tôi đã có lần đem cuốn sách này ra so sánh với những tác phẩm cùng thời như “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh hay “Thời xa vắng” của Lê Lựu. Mỗi cuốn có một cách tiếp cận riêng， nhưng có lẽ chỉ Ma Văn Kháng mới khắc họa được cái chuyển mình của Hà Nội một cách dung dị đến thế. Những chiếc lá rụng trong vườn không chỉ là lá， mà còn là những mảnh đời。những giá trị đang dần phai nhạt trước làn sóng mới.Đọc lại lịch sử mùa lá rụng trong vườn trong một chiều Hà Nội hôm nay， khi những con phố đã khác xưa nhiều lắm， tôi vẫn thấy mình như đang đứng trong khu vườn ấy， nghe tiếng lá xào xạc dưới chân. Có lẽ giá trị của tác phẩm nằm ở chỗ nó không chỉ kể về một gia đình。một thời đại， mà còn chạm đến những trăn trở muôn thuở của con người về sự thay đổi， về những điều đã mất và những điều còn lại. Và mỗi độ thu về， khi lá ngoài kia lại rụng， tôi lại nhớ đến cuốn sách ấy – như một phần không thể thiếu trong ký ức văn chương của mình.
