Hà NộiácgiảsáchphântíchKhingòibútkhôngchỉđểviếcao lầu Việt Nam， một chiều cuối tháng 11， tôi ghé vào hiệu sách nhỏ trên phố Đinh Lễ. Trên kệ。cuốn Giải mã quyền lực của tác giả sách phân tích Trần Minh Quân đã tái bản lần thứ năm chỉ sau hai năm ra mắt. Con số ấy không lớn với thị trường sách nói chung， nhưng với dòng sách phân tích chính trị – xã hội， đó là tín hiệu đáng chú ý. Người đọc không còn mua sách để “đọc cho biết”， họ tìm đến những tác giả sách phân tích như một kênh thông tin thay thế， nơi mỗi trang viết là một nhát cắt vào thực tại.Tác giả sách phân tích khác với người viết học thuật ở chỗ họ phải liên tục đối diện với áp lực thời sự. Một bài nghiên cứu có thể nằm im trong thư viện， nhưng một cuốn sách phân tích xuất bản hôm nay sẽ bị kiểm chứng bởi dư luận vào ngày mai. Chị Nguyễn Thị Hồng Vân， tác giả của Người bán hàng rong và thành phố， kể rằng chị từng phải viết lại ba chương chỉ vì một chính sách quy hoạch đô thị thay đổi giữa lúc sách đang trong giai đoạn biên tập. “Không thể để sách ra đời mà nội dung đã lỗi thời”， chị nói. Đó là rủi ro nghề nghiệp。nhưng cũng là lý do khiến độc giả tin vào những tác giả sách phân tích: họ chấp nhận bước ra khỏi vùng an toàn.Điều tôi quan sát được từ nhóm tác giả này là họ thường không ngồi yên trong phòng làm việc. Họ đi， ghi chép， va chạm. Anh Lê Hoàng Nam， người viết Kinh tế ngầm Sài Gòn， dành gần một năm bám theo các chợ đầu mối và những tuyến xe tải chở hàng lậu để thu thập dữ liệu. Cuốn sách sau đó bán được hơn 10.000 bản。một con số mơ ước với sách phân tích. Nhưng quan trọng hơn， nó tạo ra một cuộc tranh luận trên nghị trường về quản lý thương mại điện tử. Tác giả sách phân tích， ở trường hợp này， không chỉ viết – họ tạo ra tác động.
Dĩ nhiên。không phải ai cũng thành công. Thị trường sách Việt Nam chứng kiến không ít cuốn phân tích ra mắt rồi lặng lẽ rút vào kho. Nguyên nhân thường thấy: tác giả viết bằng vốn sống hạn hẹp， dẫn lại số liệu từ báo cáo mà không kiểm chứng， hoặc nặng tính quy kết. Một biên tập viên lâu năm tại NXB Tri thức chia sẻ với tôi rằng ông từ chối ít nhất bảy bản thảo mỗi năm vì lý do “phân tích mà không có bằng chứng xác thực”. Độc giả bây giờ tinh ý lắm， họ phát hiện ra sự hời hợt nhanh lắm.Vậy nên， khi nói về tác giả sách phân tích， tôi không nghĩ đến hình ảnh một người ngồi trước màn hình với ly cà phê. Tôi nghĩ đến những chuyến đi thực địa， những cuộc phỏng vấn bị từ chối， những đêm thức trắng đối chiếu số liệu. Nghề này khắc nghiệt。
nhưng chính sự khắc nghiệt ấy làm nên giá trị. Cuốn sách phân tích hay không phải cuốn dày nhất， mà là cuốn khiến người đọc phải đặt xuống và suy nghĩ về một điều gì đó họ tưởng như đã hiểu rõ.
