Hai mươi học viên ngồi thành vòng trònẩmnangmỹthuậtGócnhìntừnhữnglớphọcvẽđêmSàiGògà nướng đang hot， mỗi người cầm một cây than chì 6B và tờ giấy A3. Không ai nói gì. Tiếng duy nhất là tiếng sột soạt của than trên giấy và tiếng quạt trần kêu cót két. Họa sĩ Lê Văn Tâm， người sáng lập lớp vẽ đêm trên đường Nguyễn Văn Cừ， quận 5， đi từng vòng， chỉ tay vào một mảng tối trên hình khối lập phương của học viên rồi lắc đầu: “Chỗ này chưa đủ độ chìm. Mắt em đang nhìn bằng lý trí， không phải bằng cảm nhận” Đó là một buổi tối thứ Ba điển hình trong lớp học vẽ dành cho người lớn。nơi những cẩm nang mỹ thuật không nằm trên giấy mà nằm trong những lần sửa bài trực tiếp như thế.Tôi từng nghĩ cẩm nang mỹ thuật là những cuốn sách dày cộp về giải phẫu cơ thể hay lý thuyết màu sắc. Nhưng qua tám buổi học ở đây。tôi nhận ra phần lớn kiến thức hữu ích đến từ những quan sát rất nhỏ. Chẳng hạn， cô bạn ngồi cạnh tôi mang theo một hộp màu nước cũ kỹ， mỗi lần pha màu lại nhẩm: “Đỏ son + xanh lá = xám tím” Cô ấy bảo đó là mẹo cô học được từ một cẩm nang mỹ thuật photocopy mua ở tiệm sách cũ trên đường Trần Nhân Tông. Những trang giấy ố vàng đó ghi chú bằng bút bi xanh， có cả vết cà phê loang. Thứ cẩm nang mỹ thuật ấy không hề sang trọng， nhưng nó sống động lạ thường vì được viết bởi một người thực sự vẽ mỗi ngày.Điều tôi để ý: rất nhiều học viên ở lớp này đến từ các ngành nghề chẳng liên quan gì đến hội họa. Một anh kỹ sư cầu đường， một chị làm kế toán， một bạn sinh viên năm cuối ngành du lịch. Họ đến vì tò mò。
hoặc vì muốn tìm một cẩm nang mỹ thuật cho riêng mình sau những giờ làm việc căng thẳng. Chị Hương， kế toán trưởng một công ty xuất nhập khẩu， kể: “Tôi vẽ tệ lắm. Nhưng tôi thích cảm giác được cầm cọ. Nó giống như học một cẩm nang mỹ thuật bằng tay， không cần đúng sai” Thầy Tâm thì bảo: “Vẽ là một cách đọc cuộc sống. Cẩm nang mỹ thuật không phải để thuộc lòng. Nó là thứ mình tự viết ra khi đã nhìn đủ lâu”Thực tế， nếu bạn tìm mua một cẩm nang mỹ thuật trên thị trường， sẽ thấy vô số lựa chọn: từ sách dạy vẽ căn bản của các tác giả nước ngoài đến những tài liệu biên soạn nội bộ của các trung tâm luyện thi. Nhưng theo quan sát của tôi。hiệu quả nhất lại là những cẩm nang mỹ thuật “sống” – tức là những ghi chép cá nhân， những buổi trao đổi trực tiếp với người có kinh nghiệm. Một họa sĩ trẻ tên Duy， từng học lớp thầy Tâm ba năm， cho tôi xem cuốn sổ tay dày 200 trang. Trong đó。cậu dán đầy ảnh chụp các bức tượng ở Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM， kèm ghi chú bằng bút dạ quang: “Cổ tay bị gãy khúc ở đây”， “Đùi trái ngắn hơn đùi phải”. Duy nói: “Đó là cẩm nang mỹ thuật của riêng tôi. Không ai dạy tôi cách ghi chép như vậy. Tôi tự làm， và nó hiệu quả hơn mọi cuốn sách mua ngoài hiệu”Cuối buổi học， thầy Tâm thường dành mười lăm phút để cả lớp cùng xem lại bài của nhau. Không khí lúc đó thoải mái hơn nhiều so với lúc vẽ. Người thì cười xòa vì tay mình run， người thì trầm trồ trước một mảng sáng được xử lý khéo. Tôi nhận ra rằng một cẩm nang mỹ thuật thực sự không nằm ở số trang hay giá tiền. Nó nằm ở việc bạn có dám vẽ sai， có dám hỏi những câu ngớ ngẩn， và có dám giữ lại những tờ giấy nháp để xem mình đã tiến bộ thế nào. Lớp học đêm đó。với tiếng quạt kêu và mùi than chì， chính là một chương sống động nhất trong cuốn cẩm nang mỹ thuật mà tôi đang tự viết cho mình.
